Pavarësisht një kuadri ligjor përgjithësisht mbështetës për investimet e huaja, investitorët e huaj përballen me sfida të rëndësishme në Shqipëri, sipas Deklaratës së Departamentit Amerikan të Shtetit (DASH) për Klimën e Investimeve 2024.
Raporti thekson çështje të rrënjosura thellë dhe sistemike në strukturën ekonomike të Shqipërisë, përfshirë konkurrencën e dobët, të drejtat e pasurisë të pasigurta, zbatimin e dobët të kontratave dhe politikat fiskale të paqëndrueshme. Ai vë në dukje se investitorët e huaj vazhdojnë ta perceptojnë Shqipërinë si një vend të vështirë për të bërë biznes.
Këto gjetje bien ndesh ndjeshëm me qëllimin optimist të qeverisë shqiptare për të përfunduar negociatat për anëtarësim në BE deri në vitin 2027, duke nënkuptuar një mungesë konvergjence me standardet ekonomike të BE-së.
Padyshim, ky është një nga vlerësimet më kritike të lëshuara nga Departamenti i Shtetit për mjedisin investues të Shqipërisë. Raporti thekson mangësi serioze në qeverisje dhe sundimin e ligjit, përfshirë korrupsionin e përhapur, krimin e organizuar dhe pastrimin e parave.
Konkluzioni i Departamentit të Shtetit
Zhvillimi ekonomik i Shqipërisë mbetet i cenueshëm për shkak të:
- Korrupsionit të përhapur
- Krimit të organizuar
- Konkurrencës së shtrembëruar
- Mungesës së fuqisë punëtore të shkaktuar nga emigracioni
- Produktivitetit të ulët
- Një sektori të madh informal.
Përballja me këto çështje kërkon reforma të thella strukturore.
Pikat Kryesore nga Raporti
Shqipëria perceptohet ende si një vend i vështirë për të bërë biznes. Pengesat kryesore të cituara nga investitorët përfshijnë:
Korrupsionin në sektorin publik, sistemin gjyqësor dhe prokurimin publik.
Konkurrencën e padrejtë dhe të shtrembëruar.
Një ekonomi të madhe informale.
Pastrimin e parave.
Ndryshimet e shpeshta në legjislacionin fiskal.
Të drejtat e dobëta të pronësisë.
Zbatimin e dobët të kontratave.
Korrupsioni mbetet një shqetësim madhor. Investitorët e huaj shpesh raportojnë korrupsion në prokurimet qeveritare, gjë që shpesh vonon ose parandalon investimin.
Shtrëngimi (zhvatja) është një çështje serioze. Investitorët raportojnë se janë shënjestruar nga elementë brenda administratës publike, medias dhe grupeve kriminale.
Bizneset amerikane kanë raportuar kërcënime për shpronësim të pronës dhe zhvatje.
Fondet e paligjshme shtrembërojnë konkurrencën. Komuniteti i biznesit raporton se të ardhurat nga trafiku i drogës, kontrabanda, evazioni fiskal dhe korrupsioni minojnë konkurrencën e ndershme.
Partneritetet Publike-Private (PPP) kanë reduktuar mundësitë e tregut për investitorët e huaj, veçanërisht në infrastrukturë dhe sektorë të tjerë kyç.
Ligji për Investimet Strategjike ka dhënë rezultate të kufizuara për investitorët e huaj. Nga gati 60 projekte të miratuara, pothuajse të gjitha u janë dhënë firmave vendase në sektorin e turizmit. Aplikantët e huaj shpesh përballen me vonesa të gjata.
Mungesat e fuqisë punëtore po shtohen për shkak të emigracionit të punëtorëve të rinj dhe të kualifikuar, duke ndikuar negativisht në potencialin e investimeve.
Procesi legjislativ i mungon transparenca. Bizneset shpesh ankohen se komentet e tyre mbi projektligjet dhe rregulloret injorohen, dhe se afatet kohore për komente shpesh nuk respektohen.
Të drejtat e pronësisë mbeten problematike.
Marrja e një titulli të qartë të tokës është e vështirë.
Vazhdojnë pretendimet për manipulim të sistemit gjyqësor për të fituar tituj toke të paligjshëm.
Kërkesat për mbivendosje të pronësisë janë të zakonshme.
Procesi i kompensimit për pronën e konfiskuar nën komunizëm është joefikas, i ngadaltë dhe shpesh nën vlerën e tregut.
Joefikasiteti gjyqësor vazhdon.
Rastet gjyqësore mund të zvarriten për vite pa zgjidhje.
Shumë paditës i çojnë çështjet e tyre në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) në Strasburg.
Edhe pas vendimeve të favorshme, zbatimi në Shqipëri mbetet i ngadaltë.
Të drejtat e pronësisë intelektuale (IPR) janë të mbrojtura dobët.
Shkeljet dhe mallrat e falsifikuara mbeten të zakonshme.
Falsifikimet përfshijnë softuer, veshje, makineri dhe cigare, të gjetura madje edhe në tregjet kryesore dhe qendrat tregtare.
